|
Declinación de sustantivos
El lituano tiene gran cantidad de terminaciones. Para que no se confunda, están divididas en cinco grupos, cinco declinaciones. La primera y la cuarta declinación son sólo masculinas, mientras que la segunda, tercera y quinta pertenecen a ambos géneros.
Primera declinación
Como ya fue mencionado, la primer declinación es solo masculina .
| |
Singular |
un hombre |
| N. |
-as |
-ias |
-is |
-ys |
vyras |
Šis vyras greitai eina. Este hombre va rápido. |
| G. |
-o |
-io |
-io |
-io |
vyro |
Šio vyro žingsniai yra greiti. El paso de este hombre es rápido |
| D. |
-ui |
-iui |
-iui |
-iui |
vyrui |
Šiam vyrui reikia paskubėti. Este hombre necesita apurarse. |
| A. |
-ą |
-ią |
-į |
-į |
vyrą |
Pakvieskite tą vyrą. Llama a este hombre. |
| I. |
-u |
-iu |
-iu |
-iu |
vyru |
Pasitikiu šiuo vyru. Yo confío en este hombre . |
| L. |
-e |
-yje |
-yje |
-yje |
vyre |
Šiame vyre tūno velnias. En este hombre hay un demonio.. |
| V. |
-e! (-ai!) |
-y! |
-i! |
-y! |
vyre! |
Palauk, vyre! ¡Espere, hombre! |
| |
Plural |
| N. |
-ai |
-iai |
vyrai |
Eina du vyrai. Dos hombre van. |
| G. |
-ų |
-ių |
vyrų |
Reikia tik dviejų vyrų. Solo se necesitan dos hombres. |
| D. |
-ams |
-iams |
vyrams |
Pasakysiu tai vyrams. Les diré a los dos hombres. |
| A. |
-us |
-ius |
vyrus |
Atvesk tris tvirtus vyrus. Traedme dos hombres fuertes. |
| I. |
-ais |
-iais |
vyrais |
Nebetikiu vyrais. Ya no confío en los hombres . |
| L. |
-uose |
-iuose |
vyruose |
Vyruose glūdi žvėris. Hay un animal en los hombres. |
| V. |
-ai! |
-iai! |
vyrai! |
Ei, vyrai! ¡Oigan, hombres! |
Ejemplos: vyras, vyrai (un hombre); kelias, keliai (un camino); žodis, žodžiai (una palabra); arklys, arkliai (un caballo).
Aquellos sustantivos que terminan en -dis o -tis cambian la d por dž o la t por la č en el singular del G., D. e I. y en el plural de todos los casos. Tome briedis (un alce) por ejemplo: briedis - briedžio - briedžiui - briedžiu - briedžiai. Vokietis (un alemán) - vokiečio - vokiečiui - vokiečiu - vokiečiai.
Esta es una declinación muy común, asi que si ve una palabra cuya terminación es -as puede declinarla siguiendo el esquema anterior.
Segunda declinación
La mayoría de las palabras que pertenecen a ella son femeninas, pero algunas palabras masculinas pertenecen a ella también.
| |
Singular |
una madre |
| N. |
-a |
-ia |
-ė |
-i |
mama |
Mama jau grįžo. Mamá ya ha vuelto. |
| G. |
-os |
-ios |
-ės |
-ios |
mamos |
Mamos čia nėra. Mam? no está aquí . |
| D. |
-ai |
-iai |
-ei |
-iai |
mamai |
Mamai reikia vaiko. Mamá necesita un chico . |
| A. |
-ą |
-ią |
-ę |
-ią |
mamą |
Mes mylime savo mamą. Nosotros amamos a nuestra madre.. |
| I. |
-a |
-ia |
-e |
-ia |
mama |
Su mama eisim į parduotuvę. Vamos al negocio con mamá. |
| L. |
-oje |
-ioje |
-ėje |
-ioje |
mamoje |
Kiekvienoje mamoje plaka motinos širdis. En toda madre late un corazón materno . |
| V. |
-a! |
-ia! |
-e! |
-ia! |
mama! |
Žiūrėk, mama! ¡Mirá, mamá! |
| |
Plural |
| N. |
-os |
-ios |
-ės |
-ios |
mamos |
Štai dvi mamos. Allí, dos madres. |
| G. |
-ų |
-ių |
-ių |
-ių |
mamų |
Kaskart mažėja mamų. Cada vez hay menos madres. |
| D. |
-oms |
-ioms |
-ėms |
-ioms |
mamoms |
Pirkite mamoms dovanas. Compremos regalos a las madres. |
| A. |
-as |
-ias |
-es |
-ias |
mamas |
Pasveikinkite mamas. Feliciten a sus madres. |
| I. |
-omis |
-iomis |
-ėmis |
-iomis |
mamomis |
Didžiuojamės savo mamomis. Estamos orgullosos de nuestras madres. |
| L. |
-ose |
-iose |
-ėse |
-iose |
mamose |
Mamose teka laukinis kraujas. Por las madres corre sangre salvaje. |
| V. |
-os! |
-ios! |
-ės! |
-ios! |
mamos! |
Sveikiname, mamos! ¡Felicitaciones, madres! |
Ejemplos femeninos: diena, dienos (un día); giria, girios (un bosque); eglė, eglės (un árbol de navidad); marti, marčios (una nuera). Ejemplos masculinos: dėdė, dėdės (un tío).
Ejemplo del apelativo : valkata, valkatos (un vagabundo). Lea las primeras líneas sobre el apelativo .
Los sustantivos cuya terminación es en -ti cambian la t en č en todos los otros casos: marti - marčios - marčiai - marčią. Los sustntivos que terminan en -tė o -dė cambian la t en č y la d en dž, ej.: eglutė - eglučių (un pequeño arbol de navidad), kėdė - kėdžių (una silla).
Tercer declinación
La tercer declinación es también de ambos géneros.
| |
Singular |
un ladrón |
| N. |
-is |
vagis |
Jis yra vagis. Él es un ladrón. |
| G. |
-ies |
vagies |
Mums trūksta tik vagies. Nosotros necesitamos solo un ladrón. |
| D. |
-iui (m), -iai (f) |
vagiui |
Vagiui reikia pinigų. Un ladrón necesita dinero . |
| A. |
-į |
vagį |
Laikykit vagį! ¡Detengan al ladrón! |
| I. |
-imi |
vagimi |
Nepasitikiu tuo vagimi. No confío en ese ladrón . |
| L. |
-yje |
vagyje |
Nieko gera nematau šiame vagyje. No veo nada bueno en este ladrón. |
| V. |
-ie! |
vagie! |
Stok, vagie! ¡Detente, ladrón! |
| |
Plural |
| N. |
-ys |
vagys |
Vagys plėšia bankus. Los ladrones roban bancos. |
| G. |
-ių |
vagių |
Kalėjime daug vagių. Muchos ladrones en la carcel. |
| D. |
-ims |
vagims |
Neatleisk tiems vagims. No perdones a esos ladrones. |
| A. |
-is |
vagis |
Pamiršk tuos vagis. Olvida a esos ladrones. |
| I. |
-imis |
vagimis |
Šiame kambaryje penkiais vagimis daugiau. En esta habitación hay cinco ladrones más. |
| L. |
-yse |
vagyse |
Šiuose vagyse įtaisytas radaras. Un radar está pegado en esos ladrones. |
| V. |
-ys! |
vagys! |
Stokit, vagys! ¡Deténganse, ladrones! |
Buenos ejemplos son: masculino vagis, vagys (un ladrón); femenino viltis, viltys (una esperanza). Como se puede ver en este esquema la terminación de las palabras difiere en el dativo del singular: vagis - vagiui, viltis - vilčiai.
En el cado genitivo del plural se puede ver una letra i suavizante. Esta desaparece en varias palabras: ausis - ausų (una oreja), dantis - dantų (un diente).
En sustantivos que terminan en -tis o -dis, la t cambia a č y la d a dž en el dativo del singular y el genitivo del plural (excepto por algunas excepciones) Por ejemplo: mintis - minčiai - minčių, širdis - širdžiai - širdžių.
Cuarta declinación
Esta es otra declinacion solo masculina.
| |
Singular |
Vilna |
| N. |
-us |
-ius |
Vilnius |
Vilnius - Lietuvos sostinė. Vilna - la capital de Lituania. |
| G. |
-aus |
-iaus |
Vilniaus |
Vilniaus nėra orų žemėlapyje. Vilna no esta en el mapa del pronóstico del tiempo . |
| D. |
-ui |
-iui |
Vilniui |
Vilniui daugiau nei 700 metų. Vilna tiene mas de 700 años de antiguedad. |
| A. |
-ų |
-ių |
Vilnių |
Atvažiuokite į Vilnių. Vengan a Vilna. |
| I. |
-umi |
-iumi |
Vilniumi |
Džiaukitės Vilniumi, lietuviai! ¡Contentense con Vilna, lituanos! |
| L. |
-uje |
-iuje |
Vilniuje |
Vilniuje gyvena 600 000 žmonių. 600.000 personas viven en Vilna. |
| V. |
-au! |
-iau! |
Vilniau! |
Laikykis, Vilniau! ¡Detente, Vilna! |
| |
Plural |
| N. |
-ūs |
-iai |
Šiauliai |
Šiauliai yra Lietuvos šiaurėje. Šiauliai está en el norte de lituania. |
| G. |
-ų |
-ių |
Šiaulių |
Šiaulių nesupainiosi su Vilniumi. No mezclarás Šiauliai con Vilna.. |
| D. |
-ums |
-iams |
Šiauliams |
Vilnius pavydi Šiauliams. Vilna envidia a Šiauliai. |
| A. |
-us |
-ius |
Šiaulius |
Vakar griovė Šiaulius. Ayer estaban destruyendo Šiauliai. |
| I. |
-umis |
-iais |
Šiauliais |
Vilniaus nesupainiosi su Šiauliais. No mezclarás Vilna con Šiauliai. |
| L. |
-uose |
-iuose |
Šiauliuose |
Šiauliuose daug žmonių. Mucha gente vive en Šiauliai. |
| V. |
-ūs! |
-iai! |
Šiauliai! |
Mes atvykstame, Šiauliai! ¡Allá vamos , Šiauliai! |
Ejemplos: sūnus, sūnūs (un hijo); stalčius, stalčiai (un cajón). Fíjese que todos los sustantivos cuya terminacion es en -iaus se declinan en plural exactamente como el plural de la primer declinación. Fíjese nuevamente.
Quinta declinación
Esta es la declinación más pequeña de las cinco. Solo dos palabras femeninas pertenecen a esta declinacion: sesuo (hermana) y duktė (hija). El caso nominativo tiene una forma corta -uo y -ė en duktė. En el resto de los casos -en y -er se agregan a las palabras masculinas y femeninas respectivamente.
| |
Singular |
una piedra |
| N. |
-uo |
-ė |
akmuo |
Baloje skęsta akmuo. Una piedra está hundiendose en un pantano. |
| G. |
-s |
akmens |
Šito akmens gražūs šonai. Los lados de esta piedra son lindos. |
| D. |
-iui (m), -iai (f) |
akmeniui |
Akmeniui neskauda. Una piedra no duele. |
| A. |
-į |
akmenį |
Mesk akmenį į balą. Tirá la piedra al pantano. |
| I. |
-iu (m), -imi/-ia (f) |
akmeniu |
Trenk akmeniu sau per galvą. Golpeá tu cabeza con una piedra. |
| L. |
-yje |
akmenyje |
Šiame akmenyje likusi fosilija. Hay un fosil en la piedra. |
| V. |
-ie! |
akmenie! |
Skrisk, akmenie! ¡Vuela, piedra! |
| |
Plural |
| N. |
-ys |
akmenys |
Štai du akmenys. Aquí, dos piedras. |
| G. |
-ų |
akmenų |
Atnešk akmenų iš balos. Traé algunas piedras del pantano. |
| D. |
-ims |
akmenims |
Valau akmenims šonus. Cepillo los lados de las piedras. |
| A. |
-is |
akmenis |
Paimsiu tris jūros akmenis. Llevaré tres piedras de mar. |
| I. |
-imis |
akmenimis |
Pažaiskime akmenimis. Juguemos con las piedras. |
| L. |
-yse |
akmenyse |
Pasėdėsime akmenyse. Nos sentaremos en las piedras. |
| V. |
-ys! |
akmenys! |
Iki, jūrų akmenys! ¡Adiós, piedras de los mares! |
| Declinación especial para šuo (un perro) |
|
Singular |
Plural |
| N. |
šuo |
šun-ys |
| G. |
šun-s |
šun-ų |
| D. |
šun-iui |
šun-ims |
| A. |
šun-į |
šun-is |
| I. |
šun-imi |
šun-imis |
| L. |
šun-yje |
šun-yse |
| V. |
šun-ie! |
šun-ys! |
Algunos ejemplos masculinos: vanduo, vandenys (agua); liemuo, liemenys (muñeca). Como ya fue mencionado, hay solo dos palabras femeninas en la quinta declinación: sesuo, G. sesers, seserys; duktė, G. dukters, dukterys.
Hemos visto una perpectiva general de las cinco declinaciones. Si siente que más o menos entiende todo, puede continuar con más gramática. ¿O por qué no repasar los sustantivos desde el comienzo?
|
|